Jeśli nie Tatry, to co…

Tatry to najpiękniejsze góry. Tak myślałam od swoich pierwszych wycieczek i podobnie myśli zapewne przynajmniej część z prawie 4 milionów turystów, którzy w 2018 roku weszli na tatrzańskie szlaki. W tej liczbie byłam i ja i Piotr, i to kilka razy. Ponad dwadzieścia lat temu, gdy zaczynała się moja przygoda z górami, właśnie w Tatrach stawiałam pierwsze kroki. Najpierw w dolinach, a później na kolejnych szczytach. Do dziś jedną z najpiękniejszych gór jest dla mnie Kościelec i z przyjemnością wróciłabym na Orlą Perć. Byle tylko Tatr nie kochało tak wiele osób. Dziś jest tam dla mnie zbyt tłoczno i jeśli namawiam lub daję się namówić na wyjazd w te piękne góry to albo pogoda jest zdecydowanie dla najwytrwalszych (tzw. pogoda dla koneserów), albo wyganiam na szlak już o 5 rano, albo zdecydowanie wybieram słowacką część, gdzie jest więcej miejsca i mniej turystów.

Miałam do Tatr dużo szczęścia. Przez kilka lat poznawałam kolejne szlaki najpierw po polskiej, a później po słowackiej stronie. Zdobywałam wysokość i umiejętności. Choć wtedy naiwnie myślałam, że niższa Przełęcz pod Chłopkiem będzie łatwiejsza niż wejście na Rysy. Ot, błędy młodości, braku doświadczenia i dobrego nauczyciela. Miałam to szczęście, że zanim w Tatry dotarły tłumy, ja przedeptałam wszystkie szlaki po obu stronach granicy. Później weszłam na Gerlach z przewodnikiem, a dzięki członkostwu w Klubie Wysokogórskich zeszłam z wyznaczonych szlaków. Po kilku latach i wielu wyjazdach w Tatry zapragnęłam jednak czegoś więcej. I wielu miłośników Tatr będzie szukało w Europie i świecie podobnego klimatu, podobnych widoków, podobnych wrażeń. Oczywiście, można powiedzieć, że Tatry są jedyne i niepowtarzalne, ale poczytajcie dalej, a przekonacie się, że uciekając przed tłumami można nacieszyć oczy równie pięknymi widokami.

Jeśli nie Tatry, to co…

Alpy Julijskie

To była wielka miłość od pierwszego spojrzenia na zdjęcie. Czasy, gdy Internet nie był w każdym telefonie, a ja regularnie czytałam miesięcznik Podróże. Na okładce jednego z numerów zobaczyłam góry – Alpy Julijskie – w kraju, o którym nic wówczas nie wiedziałam. Maleńka Słowenia, która odłączyła się od Jugosławii w czerwcu 1991 roku. Zielona, górzysta i bardzo różnorodna. Można tam biegać, wędrować, wspinać się, pływać, opalać się, uprawiać rafting oraz canyoing. Podstawą gospodarki Słowenii jest przemysł i właśnie turystyka.

Do tego kraju przyciągnął mnie Triglav. Po zdobyciu Gerlacha to miał być mój kolejny cel. Zgodnie z tradycją na ten liczący 2864 m szczyt powinien przynajmniej raz w życiu wejść każdy Słoweniec. Dróg na szczyt jest kilka, o różnym stopniu trudności, w tym także via ferraty. Najsłynniejsza jest północna ściana tej góry – kilometr w pionie i trzy kilometry szerokości.

Moje wejście na szczyt przypadło na pewien letni dzień. Niestety nie miałam szczęścia do pogody i nie dane mi było podziwiać widoków ze szczytu. Na najwyższym szczycie Słowenii spotkałam jednak grupę słoweńskich turystów, którzy w rytm muzyki świętowali swoje wejście na szczyt. Muzyka była na żywo, a oni tańczyli w najlepsze!

Alpy Julijskie dają wiele możliwości. Ja byłam tam dwukrotnie, w dwóch różnych miejscach, na prawie dwa tygodnie i wciąż jeszcze mogłabym poznawać nowe szlaki. Można na przykład zatrzymać się nad Jeziorem Bohinij i zdobywać kolejne szczyty, poznawać szlaki i ich historię. Część z nich powstała w czasie I wojny światowej i służyła żołnierzom, a dziś wciąż są w świetnym stanie i służą turystom. Tak jest na pograniczu włosko-słoweńskim, ale także w pobliżu jeziora Bohinij. Można pojechać z drugiej strony, bardzo krętą drogą na przełęcz Vršič, a później w dół do Boveca i podziwiać niezwykły, szmaragdowy kolor Soczy. Do pewnego stopnia Alpy Julijskie będą przypominać Tatry, powyżej 2000 metrów zaskoczą jednak widoki wapiennych szczytów, które skojarzą się od razu z Dolomitami. Kilometry szlaków i fantastyczne widoki to kusząca oferta. Planując wyjazd do Słowenii warto jednak pamiętać, że przyjdzie nam pokonać znacznie większe przewyższenia, a wycieczki trzeba rozpoczynać wcześnie rano licząc się z 10-12 godzinami wędrówki. Alpy Julijskie to także świetne miejsce, by nabrać doświadczenia i oswoić się z via ferratami.

GR 20 na Korsyce

Za tą tajemniczą nazwą kryje się zaproszenie do Wielkiej Wędrówki. GR 20 ma opinię najtrudniejszego długodystansowego szlaku w Europie, dzięki któremu można przejść wyspę z północy na południe albo w przeciwnym kierunku. 200 km wędrówki i 20 tys. metrów przewyższenia. Całość można pokonać zgodnie z przewodnikiem w 14-16 dni, ale łącząc niektóre etapy – nawet szybciej. Najwyższym szczytem Korsyki jest Monte Cinto o wysokości 2710 m. GR20 omija jednak ten szczyt i chcą go zdobyć trzeba zaplanować dodatkowy dzień. O swojej wędrówce pisałam już kilka lat wcześniej i możecie o niej poczytać TUTAJ

Każdy odcinek jest także szczegółowo opisany w przewodniku wydanym przez Sklep Podróżnika. Co prawda w międzyczasie na dwóch etapach trasę zmieniono, zmuszając turystów do zejścia do niżej położonych miejscowości, ale przynajmniej w 2011 roku można było trzymać się starych, zamalowanych znaków.

Na Korsyce znajdziecie malowniczo położone jeziora, górskie potoki, eksponowane zejścia i wejścia. Ale ja w pamięci mam do dziś jeden z dni wędrówki, gdy siedząc na pewnej przełęczy miałam przed sobą widok niczym w Tatrach. Do złudzenia wręcz przypominał mi panoramę z Rysów. Stromo w dół, w dole dwa jeziora – jedno wyżej, drugie niżej, a przy jednym z nich chatka. Wyrwana z głębokiego snu poznałabym Czarny Staw, Morskie Oko i schronisko położone na brzegu. Tylko ludzi wokół nie było. I choć przez Korsykę szłam w samym środku lata to tłumów nie spotkałam. Owszem, rano wyruszała grupa i wieczorem ta sama grupa spotykała się na końcu kolejnego etapu. Ale przez cały dzień szliśmy właściwie w swoim niewielkim towarzystwie. Planując Wielką Wędrówkę trzeba się nastawić na wędrówkę ze sporym plecakiem. Śpiwór, mata, namiot i cały dobytek. Do tego jedzenie, woda i ubrania i szybko robi się 15-17 kilogramów.

Alpy Bergamskie

Włochy to moja wielka miłość. Zaczęła się kilkanaście lat temu i trwa do dziś. I albo właśnie stamtąd wróciłam, albo zaraz pojadę, albo znowu poluję na tanie bilety. I od lat wybieram jedno lotnisko skąd łatwo się dostać nad Jezioro Como. To tam znajduje się jeden z najpiękniejszych moim zdaniem szczytów, czyli Resegone. Ale nie tylko on. Wokół Jeziora nie brakuje wspaniałych szczytów – Grigna, Grignetta, Monte Legnone, Monte Sodadura… Dziś mam już dwie mapy tych terenów, a trzecią właśnie zamówiłam. Patrząc na siatkę szlaków spokojnie mogę kupować bilety lotnicze i przyjeżdżać w nowe miejsce i nie będę się nudzić.

Alpy Bergamskie to pasmo górskie położone między Jeziorem Como, a doliną rzeki Oglio. Znajdziecie tu przyjemne ścieżki, wymagające szlaki, ekscytujące via ferraty, rzeki, wodospady i ukryte w lesie kamienne chaty. Możliwości do wędrowania jest tu wiele. W świetną i bezpłatną mapę zaopatrzcie się koniecznie w informacji turystycznej w Lecco. Tam też dostaniecie książeczki z oznaczonymi trasami na najpopularniejsze szczyty. Na samo tylko Resegone położone tuż nad miastem można wejść kilka razy i za każdym razem inną drogą. O Resegone więcej pisałam TUTAJ, a jeszcze więcej o górskich wędrówkach nad jeziorem Como znajdziecie TUTAJ. A nagrodą za trudy wycieczek będzie znakomita włoska kuchnia. To chyba wystarczający powód, by wrócić do Włoch, tym razem nad Jezioro Garda.

Góry wokół Jeziora Garda

Jezioro Garda to włoska perełka. Nie zliczę zapytań na włoskich grupach na Facebooku właśnie o tę część. Wówczas w odpowiedzi pada długa lista miasteczek, które koniecznie trzeba zobaczyć. Ja w sumie byłam zaledwie w dwóch, w trzech jeśli doliczyć Arco położone 3 kilometry od jeziora Garda. A i tak zatrzymałam się po północnej stronie Gardy, czyli bliżej gór. O pierwszym szczycie godnym polecenia dowiedzieliśmy się już podczas podróży włoskim blablacar. Monte Stivo. I to właśnie tam ruszamy następnego dnia po półmaratonie nad Jeziorem Garda. Właściwie nie wiemy czego się spodziewać. A to najpierw szukamy szlaku, a to podchodzimy wąską ścieżką, przecinamy asfaltową, wąską drogę. Wszystko we mgle, a może raczej w chmurach. Nie spodziewamy się widoków, ale ja jednak mam cichą nadzieję, że wyjdziemy powyżej tych chmur. I mam co chciałam. Jeszcze kilkadziesiąt metrów i mogę podziwiać przyprószone śniegiem Dolomity. Co prawda na szczycie mocno wieje, a położone tuż pod szczytem schronisko jest zamknięte, ale i tak jestem uszczęśliwiona. Piękne góry, widoki aż po horyzont, solidne przewyższenie (z Arco to prawie 2000 m w górę), a do tego cisza i spokój i zaledwie kilka osób spotkanych na szlaku. Kolejne dni to coraz lepsza pogoda (momentami żałowałam, że w listopadzie nie zabrałam krótkich spodenek) i coraz to nowe szczyty do zdobycia. Tylko w północnej części jeziora można wędrować pasmem Monte Baldo, albo wejść na znajdujący się po przeciwnej stronie Cima Sat. Obie drogi obfitują w pamiętające czasy I wojny światowej okopy, umocnienia, punkty strzelnicze. Bliżej Arco do dobycia jest między innymi Monte Biaina, po drodze odwiedzając San Giovani al Monte.

Wysokie Taury

Od tego pasma gór zaczęła się moja przygoda z nieco wyższymi górami. Dziś, po latach, mogę uczciwie przyznać, że nie było to najmądrzejsze. Choć wiele się wówczas nauczyłam, a polegać mogłam tylko na sobie. W 2007 roku swoje 30. urodziny postanowiłam uczcić wchodząc na pierwszy szczyt z 3 z przodu. Na szczęście miałam dość rozsądku i nie uparłam się, by na szczycie stanąć dokładnie w dniu urodzin. Samotne wyjście w góry w grudniu to byłby mój szczyt głupoty. A i w sierpniu góra pokazała mi, że pogoda może się zmienić w ciągu kilku minut, a ja będę miała kłopot ze znalezieniem drogi w dół. Wszystko dobrze się skończyło, a o moim wejściu na Grossvenediger (3666 m), bo o nim mowa, przeczytacie TUTAJ. Trzytysięcznik zdobyłam, a kilka lat później z doświadczoną ekipą wróciłam i wówczas weszłam na najwyższy szczyt Wysokich Taurów – Grossglockner i to w dodatku granią Studle. Zresztą, wspomnienia z tamtego wejścia, nigdy nigdzie nie opublikowane, czekają na korektę, edycję i też wreszcie ujrzą światło dzienne na tym blogu. Oba szczyty trudno od razu porównywać do Tatr, różnica wysokości i trudności jest już spora. Do tego dochodzą lodowce i szczeliny i umiejętność poruszania się w takim terenie, elementy wspinaczki, asekuracja i umiejętność współpracy w grupie. Tam warto pojechać z doświadczonymi towarzyszami, a nie pchać się samotnie na trzytysięcznik. Zresztą, podczas mojego urodzinowego wyjazdu, śniegu było tyle, że nie miałam możliwości zejść szlakiem na drugą stronę góry, musiałam wracać po swoich śladach. Ale w Wysokich Taurach można wędrować niżej i cieszyć się pięknymi górami. Ja zresztą wciąż mam nadzieję tam wrócić.

Jeśli nie Tatry, to co… To całkiem sporo. Bo przecież jest jeszcze Czarnohora na Ukrainie, góry w Rumunii i Bułgarii. Pireneje w Andorze i we Francji. Na Słowacji uwielbiam Wielką i Małą Fatrę. A to z pewnością nie koniec możliwości. Podpowiedzcie w komentarzach co jeszcze, bo plany wakacyjne właśnie powstają, a kierunków do wyboru jest kilka.

Reklamy

Dlaczego Alpy Bergamskie?

To mój subiektywny wybór NAJ Alp Bergamskich…
… a pewnie jest ich znacznie więcej. Wyobraźcie sobie…

… potok płynący środkiem urokliwej doliny, który przez tysiące lat wyrzeźbił w skałach wanny, a nawet baseny. O gładkich brzegach, głębokie, wypełnione krystalicznie czystą i zimną wodą. Szlak wiedzie raz z jednej raz z drugiej strony potoku. Momentami aż trudno sobie wyobrazić, jak dostać się na drugą stroną. I ta cisza, przerywana okrzykami – patrz, patrz… tam w dole! A to widziałeś! Odwróć się! Zobacz w dół. To my, którzy trafiliśmy tu trochę przypadkiem wracając z Grigne. W terenie to szlak oznaczony 15B i łączy miejscowość Somana z niewielką, górską wioską o nazwie Era. Szlak prowadzi przez cały czas wzdłuż potoku. Trasa zaintrygowała nas już na mapie, gdzie zaznaczono wodospady i sporo punktów widokowych. Początek, idąc od Ery, jest dość stromy, wąska ścieżka zabezpieczona jest nawet łańcuchami. Te pojawiają się także niżej, gdy miejsca jest zaledwie na postawienie dwóch stóp, a zbocze dość urwiste. Gdybyśmy szli w przeciwną stronę, to na szczyt pewnie byśmy nie doszli. Zanurzyłabym się w jednym z tych zagłębień i rozkoszowała się zimną kąpielą. Od razu przypomniał mi się jeden z etapów wędrówki przez Korsykę, tam też natura stworzyła takie miejsca. I jeszcze coś – w tym niezwykłym, rajskim miejscu byliśmy kompletnie sami. Pierwszych ludzi spotkaliśmy już w pobliżu miasteczka, wcale się im nie dziwię, że szukali w tym potoku ochłodzenia.

… kilkunastometrowy wodospad. Na końcu tego szlaku – dla tych co idą w górę – a dla nas na początku, jest niesamowity wodospad. Tu zaplanowaliśmy pierwszy odpoczynek, moczenie stóp w lodowatej wodzie i sesję fotograficzną. Chłód wody po całym dniu wędrowania to najlepsza regeneracja. Aż nie chciało się ruszać z miejsca. Gdybym wiedziała, że to dopiero początek wrażeń!

… niezwykły bukowa las, a w nim gwiżdżące kozice. Ze schroniska Bietti Buzzi w dół prowadzą dwie ścieżki. Jedna pojawia się niespodziewanie i skręca w prawo. Wiedziona jakąś intuicją zawracam Piotra, który pomknął już w dół. – Tędy, chodźmy tędy – zachęcam. I skręcamy. Najpierw przez łąki, wąską ale oznakowaną dodatkowymi żółtymi kropkami ścieżką, schodzimy w dół. Później pojawia się las, piękny, bukowy, chroniący przed słońcem. W ciemnym lesie, na brązowym tle początkowo trudno je było zobaczyć, może gdyby się nie ruszały pozostałyby niezauważone. Ale jedna z kozic tak zabawnie podskakiwała. W sumie wypatrzyliśmy trzy. Zupełnie się nas nie spodziewały. Rozpierzchły się w różnych kierunkach, a później nawoływały, jakby gwiżdżąc przez nos. Piękny widok, a trasa przez las jeszcze piękniejsza.

…kamienne domki ukryte w środku lasu. Chciałabym chociaż raz obudzić się w takim domku, z takim widokiem. Na trasie przez Calivazzo do Ery spotkaliśmy ich co najmniej kilka.

…dolinę niczym Tatrach, tylko bez turystów. Gdyby ktoś teleportował mnie do tego miejsca i kazał zgadnąć, gdzie jestem, to Tatry byłyby pierwszym skojarzeniem. Szczyty trochę w innym kształcie, doliny też bym nie poznała, ale krajobraz do złudzenia przypomina tatrzański. Trafiliśmy tu przypadkiem podczas wycieczki na Zucconne Campelli. Tak to jest jak się nie ufa mapie, a ufa Włochom, którzy mieszając angielski z włoskim chcą dla nas jak najlepiej. Z Piani di Bobbio na szczyt miały prowadzić dwie drogi – jedna łatwiejsza, przez piękne polany, druga – trudniejsza, po skałach. Łatwo zgadnąć co wybraliśmy. A że jeszcze w tą samą stronę szli inni turyści, to poszliśmy za nimi. Tylko oni nagle zatrzymali się i zaczęli wkładać uprzęże i szykować sprzęt na via ferraty, a tego akurat nie mieliśmy. Znowu więc zasięgnęłam języka… początek był na tyle dla nas łatwy – coś na kształt tatrzańskich szlaków z łańcuchami, że szybko wyprzedziliśmy grupę i pomknęliśmy do góry. Do czasu jednak. Na wysokości 2100 m (pomiar wg Tom Tom’a) czyli mniej niż 100 m w pionie do szczytu, podejmujemy decyzję o wycofaniu się. Przed nami stroma ściana, a ja niestety nie jestem w stanie ustalić czy to najtrudniejszy moment czy nie. Postanawiamy tu wrócić jeszcze, ze sprzętem, i powspinać się na tej ferracie. Zamiast powrotu po własnych śladach schodzimy stromym trawiastym zboczem, w dole widać już szlak. Dolina otoczona niemal ze wszystkich stron górami robi wrażenie. Odnajdujemy na kamieniu numer szlaku i odnajdujemy naszą pozycję na mapie. Wybieramy inny szczyt – Cima di Piazzo. Szeroki, trawiasty szczyt zakończony skalnym urwiskiem. Choć w pobliżu są aż dwa schroniska – jedno z nich dość kosmiczne (Rifugio Nicola) – na szczycie siedzą oprócz nas jeszcze zaledwie dwie osoby.

… kosmiczny statek na szczycie Monte Due Mani. Taki statek – schron – spotkaliśmy już na Grignetta. Szczyt wznoszący się niemal tuż nad Lecco i jeziorem Como widziałam już z Resegone, my trafiamy tu podczas wycieczki, której trasa rozpoczyna się w wiosce Casere. Czyli rano wywieźliśmy się tam autobusem, a teraz wracamy przez góry. Szczyt Due Mani jak podaje Wikipedia to dziesięć małych szczytów, których grań przypomina dwie otwarte dłonie, stąd nazwa. Po drodze spotykamy stado koni, kozicę, a pod szczytem wyleguje się spore stado kóz. Jak tu dotarły, czemu zwabiła je licha trawa wśród skał i kto je wydoi na tej wysokości? A może same wracają na noc niżej, ot wysokogórskie kozy, jak i owce, które spotkaliśmy kilka dni wcześniej, kilkaset metrów po zejściu ze szczytu Grigne.

…widoki, widoki i jeszcze raz widoki! Wystarczy wyjść na szczyt. Z jednej strony jezioro, z drugiej morze gór. Tych bliższych – Alp Bergamskich i tych wyższych, pokrytych lodowcami. Stojąc tam na górze, łatwo planować kolejne wycieczki. To tam chodźmy, tam i potem tam.

…Resegone. Jedna z najładniejszych gór jakie widziałam. Zwyczajnie – ma piękny, charakterystyczny kształt. A do tego jest bardzo różnorodna i oferuje kilka dróg na szczyt, w zależności od potrzeb i umiejętności. KLIK

…Grigne (2410 m npm), czyli królową. Nie mogę jej pominąć skoro kilka pierwszych NAJ pochodzi właśnie z wycieczki na ten szczyt, a właściwie z drogi powrotnej z niego. Grigne widać z kilku miejsc. Najpierw z rejsu po jeziorze Como. Później ze szczytu Resegone, a w końcu mamy ją niemal na wyciągnięcie ręki, stojąc na szczycie Grignetta (2177 m npm). To wyciągnięcie ręki z tego miejsca jest jednak bardzo złudne. Łączy je szlak oznaczony numerem 7, ale na jego pokonanie potrzeba 3,5 godziny i przez Włochów określany jest jako bardzo trudny. Nie ma więc szans, byśmy podczas opisanej w poprzednim poście wycieczki, weszli na obie góry. To wyzwanie zostawiamy sobie na kolejny wyjazd. Grigne zdobędziemy poznając kolejny fragment Alp Bergamskich. Z Lecco wyruszamy jednym z najwcześniejszych autobusów, tuż po 7 ruszamy na szlak. Tym razem kierowca wysadził nas w Balisio i stąd rozpoczynamy wędrówkę. Zgodnie z planem, tym razem przejdziemy cały masyw i zejdziemy nad jezioro, skąd do Lecco wrócimy pociągiem. Jak się później okaże, to było prawdziwe zrządzenie, że wybraliśmy właśnie ten kierunek. Idąc w przeciwną stronę chyba zostalibyśmy w jednym z tych wyjątkowych miejsc, jakie odkryliśmy, o czy wyżej. Początek trasy to dość szybie podejście do schroniska Antonietta. Tak nam spieszno na górę, że nawet się tu nie zatrzymujemy. Tym bardziej, że pierwsze osoby już zaczęły podchodzić w stronę szczytu. Mijamy stado owiec i kóz i generalnie pniemy się w górę. Co prawda mam wrażenie, że szlak odbija w lewo na przełęcz, ale wszyscy podążają w górę więc my także.

…Bivacco Riva Girani na wysokości 1830 m npm, schron, który otwarto w 2010 r. i w którym w sytuacji awaryjnej lub w razie potrzeby można przenocować. To moje kolejne NAJ. I pełen podziw dla włoskiej przezorności! Bo bez czego nie można przeżyć w górach?! Jasne – bez wody, jedzenia i dachu nad głową w złą pogodę. Ale przecież pod ręką musi być kawiarka – a najlepiej trzy, by dla wszystkich starczyło! – kawa, cukier i … korkociąg. Wokół czysto  i choć skromnie, można tu spokojnie spędzić noc. Widok o poranku muszę jeszcze kiedyś zobaczyć. Po krótkiej przerwie znowu ruszamy do góry, ścieżka prowadzi w kierunku grani, choć głowę bym dała, że szlak widzę po lewej stronie. Po drodze mija mnie biegacz… Po 3 godzinach i 15 minutach marszu okazuje się, że wyżej już się nie da. Piotr siedzi na swoim najwyższym szczycie już od kilkunastu minut. Tak, tak… ścigał się z biegaczami! To jego najwyższy wówczas szczyt, dlatego tradycyjnie świętujemy już w schronisku, po włosku.

…smak nalewki na szczycie! Wybieramy dwie i delektujemy się na tarasie grappą na bazie lukrecji i likierem ziołowye Braulio Amaro Alpino, według receptury opracowanej w 1875 r. przez botanistę Dottore Francesco Peloni. Składniki Amaros, jak można przeczytać na stronie jednego ze sklepów z alkoholami, to wyłącznie świeże zioła i woda źródlana z regionu górskiego Valtellina. Zioła są suszone na świeżym powietrzu, a następnie fermentowane przez miesiąc przy użyciu wody źródlanej i alkoholu. Teraz już rozumiem skąd ten smak. W schronisku spotykamy biegaczy – opowiadają nam o biegu na Grigne i o półmaratonie w Lecco. Pierwsze schronisko powstało w tym miejscu w 1895 roku. Obiekt nie przetrwał jednak wojny i został zniszczony w 1944 roku. Odbudowano go 4 lata później, a jego dzisiejszy kształt to efekt modernizacji przeprowadzonej w 1995 roku. Z tarasu przed schroniskiem aż nie chce się ruszać.

Prawie jak Tatry… Prawie!

Gdyby…

Gdyby Włosi przyznawali obywatelstwo za zdobycie pewnej góry, ja byłabym już Włoszką. Gdyby… Weszłam na pewien niepozorny, choć bardzo piękny szczyt cztery razy. I czwarty raczej nie był ostatnim!

Gdyby nie pewna dziewczyna, Agnieszka, raczej  nigdy bym o tej górze nie usłyszała. Ma niewiele ponad 1800 m npm. Bo są takie góry, które znają tylko wtajemniczeni. Agnieszka wtajemniczyła mnie, pewni Włosi Agnieszkę, a latem tego roku ja wtajemniczyłam Piotra. I chyba dość skutecznie, bo są już plany powrotu i ponownego wejścia na szczyt, tym razem trasami z via ferratami.

Co prawda kilka lat wcześniej o tej górze pisałam w pewnym miesięczniku górskim KLIK, ale po tym tekście zbyt wielu turystów z Polski raczej tam nie poleciało, a na szlakach trudno spotkać tłumy. Każdego dnia mijaliśmy zaledwie kilka osób. Ot, wchodzili na szczyt z różnych stron a potem każdy szedł w swoją stronę.

Kiedy więc kilka miesięcy temu znalazłam tani bilet lotniczy z Ostrawy do Bergamo przeprowadziłam w domu krótką akcję promocyjną tego włoskiego regionu. Tani, bardzo tani bilet! Z lotniska, które wielkością bardziej przypomina dworzec autobusowy. Tak tani, że za tę kwotę pociągiem nie dojadę do Warszawy i z powrotem. Po kilku dniach cena spadła jeszcze trochę a ja byłam posiadaczką dwóch biletów lotniczych do kraju, za którym się stęskniłam i do miejsca, które warto pokazać. Gdzieś tylko po drodze między koszykiem a zapłatą padło pytanie – co my tam będziemy robić – ale dokładnie wiedziałam co! Jeść pastę i lody, pić kawę i wino, podziwiać widoki.

Jednym z pierwszych jaki zobaczyłam, był widok światełka tuż nam moją głową. Była godzina 21, my właśnie wysiedliśmy z pociągu w Lecco, a ja spojrzałam za siebie. To świeci się górna stacja kolejki na Piani d’Erna – zawołałam! Po 8 latach nieobecności w tym miejscu, plac przed dworcem rozpoznałam od razu. Uliczka w dół. Po lewej miejsce, gdzie piłam kawę i przystanek autobusu nr 5. A potem skrzyżowanie. I tu popełniamy błąd – mało dokładna mapka, kiepski gps i zamiast w prawo skręcamy w lewo. I od tego momentu oddalamy się od celu – od mieszkania w Lecco i kolacji. Zdezorientowana, bo nie widzę nawet jeziora, postanawiam zatrzymać pierwszego napotkanego Wocha. Roberto już po pierwszym zdaniu uświadamia mi za co tak bardzo lubię Włochów. Za bezpośredniość. W środku nocy, z uśmiechem na twarzy, łamaną angielszczyzną z włoskimi wkrętami, w jednej chwili rzuca swoje plany, zmienia kierunek marszu i postanawia nam pomóc. W rezultacie zawraca z kompletnie źle obranej drogi i odstawia niemal pod drzwi. Co prawda nie jest to najkrótsza trasa – bo po drodze musi nam pokazać najlepszą lodziarnię, najlepszą piekarnię, najlepszą pizzerię i najlepsze miejsce na aperitivo. Braknie czasu by to wszystko przetestować! Rozmawiamy o kuchni włoskiej, tańcu, historii miasta, torach wyścigowych – to dla Piotra – i o czekoladzie. Widać było, że podobało się mu, że nam się tu podoba!

A ja uwielbiam Włochy. W najzwyklejszym sklepie spożywczym czuję się jak w raju – oliwki, sery, makarony, pesto i limoncello. Na szczęście, w Lecco przytycie nam nie grozi. Upał – temperatura wieczorem nawet 35 stopni – skutecznie odbiera mi apetyt na cały dzień. A dokładnie po espresso i rogaliku, aż do pasty i wina. Czas pomiędzy spędzamy w górach!

W 99% przypadków w góry zabieram mapę. Ten 1% to wycieczki na Szyndzielnię, Klimczok, Błatnią czy inne pobliskie górki, gdzie znam każdy zakręt, a trasy wrzucam do grupy: spacer. I korzystam z tych map – a to znajdę alternatywną ścieżkę, a to nową trasę, dzięki której zaplanuję pętlę. Tu zapomnijcie o klasycznych mapach. Jeszcze w Polsce, w jednym z internetowych sklepów zdobyłam turystyczną mapę Lake of Como. Szybko kupiłam i jak otworzyłam to się rozczarowałam. Moja kultowa góra nawet się na niej nie zmieściła, a przecież króluje nad Lecco! Wszystkie szlaki oznaczono kolorem czerwonym, nie ma ich numerów i czasów przejść. Przez dwa pierwsze dni pobytu w Alpach Bergamskich bazujemy więc na mojej pamięci, wspomnieniach sprzed lat i tekście mojego autorstwa w NPM (na szczęście nie brakuje tam praktycznych informacji, z których przed wyjazdem zrobiłam notatki). Pamiętam gdzie był przystanek autobusu nr 5, wiem gdzie kupić bilety i nawet poprawnie odczytuję rozkład jazdy! Jedna linia – piątka, ten sam przystanek, a zatrzymują się tu autobusy jadące w przeciwnych kierunkach i w dodatku w kilkuminutowych odstępach czasu. Do tego inaczej jest w wakacje, święta, niedziele, w dni wolne i jeszcze inaczej w sierpniu! Wsiadamy do właściwego autobusu i docieramy do dolnej stacji kolejki linowej. Tak jak kilka lat temu Agnieszka, tak ja teraz wpadam do środka po schemat z numerami tras. BINGO! Ale zanim ruszymy znowu zagaduję pierwszego spotkanego Włocha – tym razem pracownika kolejki. I z tego byłabym tu znana – nie wiem, to od razu pytam. Czasem trafiam na barierę językową, ale częściej dostaję to czego potrzebuję.

To ruszamy, bo już się nie mogę doczekać „mojej” góry i wrażeń Piotra. Najpierw lekko w dół – to pamiętam! Ale potem już za bardzo w dół, a i góra jakby za placami. Wracamy! Nawet kilometra nie przeszłam a już zabłądziłam. Drugi raz, kilkaset metrów dale, gdy z asfaltowej drogi skręcam w pierwszą z brzegu ścieżkę. To nic, że nie ma znaku, ważne że do góry. Zatrzymuje mnie dopiero elektryczny pastuch więc znowu jest odwrót. Jednak miał być asfalt. Teraz już trzymam się grzecznie turystów przed nami i wszystko zaczyna się zgadzać. Podchodzimy do schroniska Stoppani – Agnieszka, pamiętasz jak dwa młode byczki wracały z pierwszego wejścia na Resegone, świecąc sobie pod nogi jedną czołówką?! Niewtajemniczonych zapraszam TUTAJ Po drodze mijamy jeszcze odbicie na via ferratę Gamma Uno, a ja snuję opowieści z przeszłości. Na Piani d’Erna zmiana planów, miały być trasa nr 5 i 1, ale zaraz, zaraz… Tu powinno być coś trudniejszego i bardziej efektownego. Dziesiątka! Przecież ja ją znam. Co prawda Piotr pyta czy się nie zgubię, ale skąd… ja?! Odzyskuję pamięć! I tu wszystko jest już na miejscu – widoki, pusty szlak, trochę łańcuchów i zęby piły czyli Resegone w całej okazałości. Piękna trasa, wołam co chwilę i trudno się dziwić, że na jednym ze zdjęć Piotr uwiecznił mnie z otwartymi w zachwycie ustami. I jest szczyt z pięknymi widokami. W schronisku wciąż kawa z 1 euro i wybór nalewek. No i znowu mieliśmy wracać jedynką. Ale w przedsionku schroniska wisi wyblakła mapa, a mnie nazwy miejsc coś przypominają. Passo Giuff, Passo del Fo, schronisko Alpinisti Monzesi. Zamiast jedynki jest więc siódemka i niesamowity, prawie beskidzki las. To drugie oblicze Resegone – z jednej strony strome skaliste zbocza, z drugiej łagodne i zalesione trasy. Na Piani d’Erna zaglądamy jeszcze na Pizzo d’Erna, słynną Gamma Uno – tym razem z drugiej strony i bardzo fotogeniczny most. To jeszcze na przełęcz chodźmy – patrzę błagalnym wzrokiem. Schronisko zamknięte – w samym środku sezonu – nie ma włoskich przewodników, ale ściana znajomej ferraty wciąż robi wrażenie. Wygląda więc na to, że moje czwarte wejście na Resegone może nie być ostatnim. Tym razem nie mam sprzętu na ferraty, ale Piotrowi góra się spodobała. Jest kolejny wtajemniczony.

Królowa i księżniczka

Są dwie. Ich strome zbocza opadające w kierunku jeziora Como widać doskonale podczas rejsu promem do Bellagio. Na szczycie Grignetta byłam wiele lat temu. Pamiętam szczyt i niesamowite formacje skalne mijane w drodze na wierzchołek. I widok na wyższą z Pań. Bo przecież Grigna i Grignetta to z powodzeniem mogłyby być piękne, kobiece imiona. Dzień wcześniej u wspomnianego już pracownika kolei linowej potwierdzam swoje przypuszczenia, że autobus nr 1 dowiezie mnie na miejsce, gdzie zaczyna się szlak. Stamtąd szlakiem wzdłuż potoku, Doliną Calolden mamy dotrzeć do Piani Ressinelli. Potok płynie jednak tylko na początku, później wody brak, ale szlak prowadzi wzdłuż skalnych form i ogromnych głazów, więc jest na co patrzeć. I w dodatku idziemy przez gęsty las, słońce tu nie dociera i nie czuć upału. Dziwne… Nic mi to nie przypomina, niczego nie kojarzę, jakbym była tu po raz pierwszy. Na Piani Resinelli wszystko staje się jasne. Poznaję parking i przystanek. My tu przyjechałyśmy porannym autobusem i dopiero stąd wyruszyłyśmy na szczyt. Tak jak wtedy – ruszamy w górę, tyle tylko, że jest już południe i słońce grzeje mocno. Zgodnie z informacją uzyskaną od pracownika schroniska – tak, znowu zaczepiałam ludzi! – czekają nas dwie godziny wędrówki na górę i 1,5 h w dół, o ile będziemy szybcy.

Najpierw zakosami pod górę przez las. Po kilkunastu minutach wychodzimy na otwartą przestrzeń. I od razu uderza we mnie rozgrzane powietrze. Jest południe, późno by wychodzić na szczyt. Ale pospaliśmy, późny transport, wędrówka doliną i dopiero teraz zaczynamy podchodzić na Grignettę (Grigna Meridionale, 2177 m npm). Dwie godziny w upale – myślę – nie będzie łatwo. Mijają nas pierwsze schodzące ze szczytu osoby. Do góry tylko my – pójdą jeszcze inni, ale za nami.

Im wyżej, tym więcej widać, ale znowu brakuje mi zapamiętanych widoków. Po prawej piękne strzeliste skały, udaje mi się nawet wypatrzyć dwuosobowy zespół w ścianie. Rozwidlenie szlaków – tu czeka na mnie Piotr z informacją, że według szlako wskazu do szczytu mamy 20 minut. Jak to?! To już?! Idziemy niewiele ponad godzinę. Kilka kroków dalej spotykamy włoskiego turystę, który zapewnia mnie, że jeszcze tylko kwadrans. I rzeczywiście – szybko stajemy na szczycie, gdzie obok krzyża stoi charakterystyczna metalowa kapsuła. Schron Bivacco Ferrario , z którego w czasie burzy nie chciałabym korzystać. Widok na szczycie i ze szczytu się zgadza – przed nami Grigna (lub Grignone albo Grigna Settentrionale 2410 m npm). Z daleka – niby na wyciągnięcie ręki, z Grignetty jakby trochę dalej. Za późno już by wejść na drugi szczyt i za dnia dotrzeć do domu. Trzeba więc zaplanować dodatkową wycieczkę na szczyt. Wycieczkę tak niezwykłą i obfitującą w tyle pięknych miejsc, że zostawiam ją na dodatkowy wpis.

Informacje praktyczne:

Bilet lotniczy z Ostrawy do Bergamo – Ryanair: 140 zł w obie strony.
Lot trwa niespełna półtorej godziny. Lotnisko w Ostrawie przypomina raczej większy dworzec autobusowy. Można zostawić na parkingu – ale na dwa tygodnie to wydatek blisko 200 zł. Można z Czeskiego Cieszyna dojechać wprost na lotnisko pociągiem. Podróż z przesiadką trwa 1,5 godziny. Bilet kosztuje 100 koron.

Autobus nr 1 dowiezie z lotniska Bergamo do centrum miasta w ciągu kilkunastu minut. Przystanek tuż przed halą przylotów. Bilet można kupić na lotnisku – cena: 2,30 euro. Autobus jeździ co pół godziny.

Pociąg z Bergamo do Lecco: 3,60 euro od osoby. Podróż trwa 40 minut.

Linia nr 5 – przystanek tuż obok dworca. Kierunek: kolejka na Piani d’Erna. Bilety do kupienia w kiosku. Cena: 1,30 euro.

Linia nr 1 – przystanek tuż obok dworca. Kierunek: Laroca. Trzeba wysiąść na ostatnim przystanku. Koszt biletu: 1,30 euro.

Kawa espresso: 0,9-1 euro
Rogalik z kremem: 1,30 euro (polecam krem tesoro di bosco – owoce leśne i pistacchio – pistacjowy)
Duża kanapka z wędliną i serem: 3,50
Cappuccino: 1,20 euro

W Bellagio – gdzie warto popłynąć promem – 16 euro w obie strony, rejs trwa ponad 1,5 godziny – jedliśmy przygotowywane w sklepie kanapki, z wybranych składników. Ciabatta, prosciutto, ser lokalny, oliwki zielone, pomidor: 5 euro.

Wino w sklepie Conad: 3-4 euro
Limoncello: 6 euro

Informacja turystyczna: godz. 9-18
Koniecznie trzeba odwiedzić to miejsce i zabrać mapę z oznaczonymi szlakami. Trasy są ponumerowane na mapie od 1 do 173. To nie jest ta sama numeracja co w terenie! Na odwrocie mapy trzeba znaleźć wybrany numer, odczytać jego numer w terenie i czas przejścia. Nie jest to może zbyt wygodne, ale szlaków jest tyle, że kolory tworzyłyby niemożliwą do odczytania siatkę. Są jednak szlaki, których na mapie nie ma – to różne warianty jednej z tras. W terenie opisane są dość dobrze, są strzałki i tabliczki. Warto wiedzieć w jakim idzie się kierunku. Z oznakowaniem szlaków w terenie bywa różnie – to co znamy z polskich gór, tutaj nie istnieje. Czasem na szczyt prowadzi tylko wyraźna ścieżka, a znaki zatarł czas. Czasem szlak o tym samym numerze pojawia się w kilku miejscach na zboczu tej samej góry i nijak się te drogi w rzeczywistości nie łączą.

Szlaki oznakowane są białymi i czerwonymi, pionowymi pasami – czerwony, biały, czerwony – na białej części najczęściej jest numer szlaku. Ale spotkałam też w terenie czerwone kropki, żółte strzałki czy linie oznaczające kierunek na grani i niebieskie kropki. Na początku może trudno się połapać, ale z każdym dniem w Alpach Bergamskich jest coraz łatwiej.

Wybierając się w określoną część Alp Bergamskich, na wybrany szczyt – warto mieć oprócz mapy schemat szlaków dla danego obszaru. Np. Resegone, Grigna, Monte Legnone. To jednak schemat szlaków z ich numerami zaznaczonymi na zdjęciu masywu.

Pracownicy informacji turystycznej mają sporą wiedzę o tych górach, wydrukują rozkład jazdy, dadzą mapę i schematy. Są bardzo pomocni w planowaniu wycieczek. Na moim egzemplarzu profilaktycznie napisano mi nawet numer do ratowników górskich – na wszelki wypadek. Nie był nam potrzebny, ale zapewniono mnie, że mówią po angielsku i pomogą w razie konieczności.

Pociąg Lecco-Mediolan: 4,60 euro. Podróż trwa 50 minut.

W ciągu 6 dni pobytu w Lecco i w Alpach Bergamskich wypiliśmy:
40 litrów wody/2 osoby
3 litry soku owocowego
2 limoncello – po 0,5 litra
5 win czerwonych i 2 białe